Ustawowe prawo odstąpienia od umowy z inwestorem

Istnieją dwa sposoby odstąpienia od umowy – wskazane w umowie zawartej przez strony lub na podstawie ustawy. Brak przepisów umownych o odstąpieniu od umowy (przez jedną lub obie strony), nie oznacza, że strony nie mogą rozwiązać umowy w przypadku nienależytego jej wykonywania. Wówczas stronie przysługuje bowiem możliwość odstąpienia od umowy na podstawie postanowień kodeksu cywilnego.

Umowa o roboty budowlane stanowi odrębną od umowy o dzieło umowę nazwaną. Na mocy art. 656 § 1 kc do umowy o roboty budowlane znajdą zastosowanie niektóre przepisy o umowie o dzieło. Nie mniej jednak, zarówno w piśmiennictwie, jak i judykaturze podkreśla się, że do umowy o roboty budowlane nie znajdzie zastosowania art. 640 kc (odstąpienie przez przyjmującego zlecenie w razie braku współdziałania zamawiającego). Wynika to z odmiennej od umowy o dzieło treści umowy o roboty budowlane. W przeciwieństwie do zamawiającego, którego podstawowym obowiązkiem jest jedynie obowiązek zapłaty wynagrodzenia za wykonanie dzieła (art. 627 kc), do istotnych postanowień umowy o roboty budowlane należy obowiązek współdziałania inwestora w wykonaniu obiektu (art. 647 kc). Brak współdziałania inwestora powinien być rozpatrywany w myśl przepisów ogólnych o niewykonaniu zobowiązania wzajemnego. Podstawą prawną na podstawie której wykonawca może odstąpić od umowy o roboty budowlane będzie zatem art. 491 kc.

§ 1. Jeżeli jedna ze stron dopuszcza się zwłoki w wykonaniu zobowiązania z umowy wzajemnej, druga strona może wyznaczyć jej odpowiedni dodatkowy termin do wykonania z zagrożeniem, iż w razie bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu będzie uprawniona do odstąpienia od umowy. Może również bądź bez wyznaczenia terminu dodatkowego, bądź też po jego bezskutecznym upływie żądać wykonania zobowiązania i naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki.

§ 2. Jeżeli świadczenia obu stron są podzielne, a jedna ze stron dopuszcza się zwłoki tylko co do części świadczenia, uprawnienie do odstąpienia od umowy przysługujące drugiej stronie ogranicza się, według jej wyboru, albo do tej części, albo do całej reszty niespełnionego świadczenia. Strona ta może także odstąpić od umowy w całości, jeżeli wykonanie częściowe nie miałoby dla niej znaczenia ze względu na właściwości zobowiązania albo ze względu na zamierzony przez nią cel umowy, wiadomy stronie będącej w zwłoce.

Zwłoka w wykonaniu zobowiązania

Podstawową przesłanką odstąpienia od umowy na podstawie cytowanego wyżej przepisu jest zwłoka w wykonaniu zobowiązania przez inwestora. Zaznaczyć należy, iż inwestor musi pozostawać w zwłoce (czyli w zawinionym opóźnieniu) w wykonaniu zobowiązania w chwili odstąpienia od umowy. O zwłoce można mówić niemal w każdym przypadku. Wskazać bowiem należy, iż zgodnie z poglądem judykatury, to podmiot który twierdzi, że nie popadł w zwłokę (w omawianym przypadku inwestor), lecz w opóźnienie zwykłe, niestwarzające negatywnych dla niego następstw prawnych, powinien tę okoliczność wykazać (zob. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 22 grudnia 2014 r., sygn. akt: VI ACa 32/14). Z przepisu art. 476 kc wynika bowiem domniemanie prawne, że dłużnik nie dotrzymując terminu, pozostaje w zwłoce (zob. Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia  26 listopada 2014  r., sygn. akt: VI ACa 198/14). Wobec tego wykonawca nie ma obowiązku udowadniać, że niedotrzymanie terminu spełnienia świadczenia jest spowodowane okolicznościami, za które inwestor odpowiada. To na inwestorze ciąży dowód wykazania zaistnienia okoliczności, które uzasadniałyby powstanie opóźnienia i miały charakter okoliczności obiektywnych, bądź leżących po stronie wykonawcy, za które inwestor nie ponosi odpowiedzialności.

Obowiązek wyznaczenia dodatkowego terminu

Wskazać także należy, iż zgodnie z brzmieniem art. 491 § 1 kc, jeżeli jedna ze stron dopuszcza się zwłoki w wykonaniu zobowiązania z umowy wzajemnej, druga strona może wyznaczyć jej odpowiedni dodatkowy termin do wykonania z zagrożeniem, iż w razie bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu będzie uprawniona do odstąpienia od umowy. Może również bądź bez wyznaczenia terminu dodatkowego, bądź też po jego bezskutecznym upływie żądać wykonania zobowiązania i naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki. Wykonanie prawa do odstąpienia (przez złożenie odpowiedniego oświadczenia o charakterze kształtującym) uzależnione jest jednak od wyznaczenia dłużnikowi, będącemu w zwłoce, dodatkowego terminu. Wyznaczenie terminu może być dokonane w dowolny sposób, ale zagrożenie odstąpieniem musi być jednoznaczne. Oświadczenie o odstąpieniu, jeżeli umowa była zawarta na piśmie, powinno być jednak złożone w formie pisemnej (art. 77 kc). Po wyznaczeniu terminu dodatkowego wykonawca w każdym czasie może odstąpić od umowy. Ustawodawca nie ograniczył bowiem prawa do skorzystania z prawa odstąpienia poprzez jakikolwiek termin zawity, zaś prawo to – jako uprawnienie prawnokształtujące a nie roszczenie – nie podlega przedawnieniu. W związku z tym należy przyjąć, iż dopóki zobowiązanie istnieje i inwestor jest w zwłoce, a wykonawca wyznaczył inwestorowi dodatkowy termin do spełnienia pod rygorem odstąpienia dopóty ma on prawo odstąpić od umowy, niezależnie od tego, kiedy by to uczynił (Zob. Kodeks cywilny. Komentarz red. dr Konrad Osajda).

Kinga Rochalska

Brak komentarzy pod artykułem.

Zostaw odpowiedź

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *