Czy możliwe jest zrzeczenie się autora prawa do oznaczenia utworu swoim nazwiskiem?

Ustawa z dnia 04 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych, wskazuje że każdemu twórcy utworu, przysługują majątkowe i osobiste prawa do stworzonego dzieła. Zgodnie ze stanowiskiem doktryny i orzecznictwa, prawa majątkowe do utworów można dowolnie zbywać na podstawie umowy sprzedaży, dziedziczenia, etc.

Inaczej rzecz przedstawia się w przypadku praw osobistych do utworów. Przyjmuje się, że są to prawa niezbywalne, przypisane ściśle autorowi utworu, których nie można przenieść nawet w drodze dziedziczenia. Praw osobistych do utworu nie można się także zrzec. Oznacza to, że w przypadku zawarcia umowy w przedmiocie zbycia autorskich praw do utworu, prawa majątkowe „przechodzą” na podmiot je nabywający, natomiast prawa osobiste „zostają” przy twórcy.

Zgodnie z art. 16 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, do katalogu osobistych praw autorskich do utworu, wchodzą prawa do:

  • autorstwa utworu;
  • oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo do udostępniania go anonimowo;
  • nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania;
  • decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności;
  • nadzoru nad sposobem korzystania z utworu.

Co zatem w sytuacji, gdy spółka zleca profesjonalnemu przedsiębiorcy, wykonanie utworu np. w ramach kampanii reklamowej? Biorąc pod uwagę przepisy ustawy wprost, nabywca utworu zobowiązany jest do każdorazowego oznaczania utworu, nazwiskiem bądź pseudonimem twórcy. Co więcej, spółka nie ma prawa do modyfikacji treści bądź formy utworu bez każdorazowej, uprzedniej zgody autora.

Zauważmy, że w praktyce sytuacje, gdzie na plakatach czy wideo – reklamach pojawiało się oznaczenie twórcy, niemal nie występują. Czy możliwe jest aby autor zrzekł się prawa do oznaczania utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem?

Nie, autor nie może zrzec się prawa do oznaczania utworu swoim nazwiskiem, co potwierdza stanowisko orzecznictwa jaki doktryny:

Nie jest możliwe prawnie skuteczne zrzeczenie się autorstwa dzieła. W tym stanie rzeczy umowa, na podstawie której osoba zajmująca się zarobkowo pisaniem utworów dla innych (tzw. ghostwriter) zobowiązuje się do stworzenia dzieła, które ma zostać opublikowane pod nazwiskiem zleceniodawcy jest nieważna (art. 58 k.c.).” [Siciarek M. (red.), Błońska B., Bojańczyk K., Brzozowska-Pasieka M., Krasowicz S., Krysińska J., Rząsa G., Sarbiński R.M., Świętczak M., Urbański A., Zalewski A. Prawo autorskie. Komentarz do wybranych przepisów. LexiNexis 2014]

Możliwe jest jednak uregulowanie tej kwestii w umowie. Należy zobowiązać autora do tego aby nie korzystał z praw określonych w art. 16 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Zapis powinien być jednoznaczny i nie budzić wątpliwości. Ponadto do umowy warto załączyć odrębne, pisemne oświadczenie autora, w którym zobowiązuje się nie korzystać z autorskich praw osobistych, w wyznaczonym przez strony zakresie. Należy przy tym pamiętać, że wyrażenie zgody twórcy do korzystania przez nabywcę z jego osobistych praw autorskich, można traktować w sposób nieograniczony:

zgoda twórcy na wykonywanie jego autorskich praw osobistych nie powinna być traktowana przez podmiot, na rzecz którego została udzielona, jako przyzwolenie na pełną dowolność w sposobie i zakresie eksploatacji utworu lub ingerowania w jego istotę. Przy ocenie zakresu, w jakim inny podmiot może wykonywać autorskie prawa osobiste twórcy, trzeba brać pod uwagę cel, w jakim umowa została zawarta, zwyczaje panujące na rynku i zasady współżycia społecznego (P. Białecki,Nadużycie praw podmiotowych w związku z wykonywaniem autorskich praw osobistych, „Monitor Prawniczy” 2005, nr 17, s. 833).” [Siciarek M. (red.), Błońska B., Bojańczyk K., Brzozowska-Pasieka M., Krasowicz S., Krysińska J., Rząsa G., Sarbiński R.M., Świętczak M., Urbański A., Zalewski A. Prawo autorskie. Komentarz do wybranych przepisów. LexiNexis 2014]

Ważne jest także określenie kwestii związanych z dokonywaniem opracowań utworu przez podmiot, na który przeniesiono majątkowe prawa autorskie. Na opracowanie utworu, uznawane za prawa zależne do utworu, składają się: adaptacja, przeróbka, tłumaczenie. Jest to doniosłe uprawnienie, bowiem w przypadku, gdy nabywca będzie zamierzał w przyszłości, nieco zmodyfikować powstały utwór, np. spot reklamowy, zobowiązany byłby do uzyskania zgody autora do dokonania stosownych zmian. Zawarcie odpowiedniego zapisu w umowie, w postaci zastrzeżenia uprawnienia do dokonywania opracowań utworu przez autora, zabezpieczy potencjalnego nabywcę przed trudnościami w uzyskaniu zgody przez autora w przyszłości.

 

Anna Socik

 

 

Brak komentarzy pod artykułem.

Zostaw odpowiedź

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *